Stel je een doolhof voor met duizenden gangen. Een gewone computer loopt ze één voor één af, op zoek naar de uitgang. Een quantumcomputer verkent, dankzij de rare regels van de kwantummechanica, als het ware alle gangen tegelijk. Voor bepaalde vraagstukken maakt dat het verschil tussen jaren rekenen en enkele uren.
Dat verschil wordt binnenkort heel concreet. De wereld noemt het omslagpunt Q-Day: het moment waarop quantumcomputers krachtig genoeg zijn om de versleuteling te kraken die nu onze bankapps, DigiD en overheidscommunicatie beschermt. Diezelfde rekenkracht kan straks ook nieuwe medicijnen ontdekken, betere batterijen ontwerpen en de haven van Rotterdam efficiënter laten draaien. Wie deze technologie nu beheerst, bepaalt straks de spelregels. Als jouw bedrijf, gemeente of regio nadenkt over digitale veiligheid, medicijnontwikkeling of duurzame energie, is de kans groot dat het antwoord al wordt getest in een lab in Delft of Leiden.
Een gewone computer probeert elke gang één voor één, een quantumcomputer verkent als het ware alle gangen tegelijk
Wat is een quantumcomputer eigenlijk?
Een gewone computer rekent met bits: schakelaartjes die óf 0 óf 1 zijn. Een quantumcomputer gebruikt qubits, die tegelijkertijd 0 én 1 kunnen zijn. Daardoor kan een quantumcomputer voor bepaalde taken exponentieel sneller rekenen dan een klassieke computer. Het verschil is te vergelijken met een doolhof: een gewone computer probeert elke gang één voor één, een quantumcomputer verkent als het ware alle gangen tegelijk.
De aanpak: twee ecosystemen, geen los project
In Delft vormt QuTech, het onderzoeksinstituut van TU Delft, het hart van het ecosysteem. Honderden onderzoekers werken hier aan quantumcomputers en -netwerken, met internationale doorbraken als resultaat. Vlakbij, in het House of Quantum in Delftechpark, krijgen quantumstartups kantoor- en laboratoriumruimte. Meer dan tien bedrijven zijn direct voortgekomen uit TU Delft en TNO, en negen internationale bedrijven hebben zich er speciaal gevestigd. Hier wordt niet alleen onderzoek gedaan, hier worden ook producten gemaakt.
Leiden vult dat aan met een eigen specialisme: quantumalgoritmen, quantumsensoren en de koppeling tussen quantumtechnologie en de gezondheidszorg. Het House of Quantum Leiden staat middenin het Bioscience Park, naast de medische kennisinstellingen waar die koppeling het hardst nodig is. Delft en Leiden zijn dus geen twee losse initiatieven, maar twee kanten van hetzelfde ecosysteem.
De provincie doet meer dan meefinancieren. Met QUST bundelt Zuid-Holland de quantum- en semiconsector en brengt ze bedrijfsleven, overheid en onderzoek bij elkaar, partijen die elkaar anders misschien nooit hadden gevonden. Via fieldlabs zoals FLARE in Delft en het Quantum Communication Fieldlab Rotterdam (QCFR) kunnen bedrijven en onderzoekers technologie testen in de echte wereld, niet alleen in het lab. En met programma’s als Kansen voor West, HAVIK en het ImpaQT-consortium geeft de provincie al vroeg financiële steun aan bedrijven en consortia die dat net even nodig hebben om door te groeien. InnovationQuarter helpt vervolgens om nieuwe bedrijven aan te trekken en bestaande bedrijven te ondersteunen bij de stap naar quantumtoepassingen.
Het resultaat: quantum in de praktijk
De bewijzen liggen inmiddels op straat. In mei 2026 haalde QuantWare uit Delft €152 miljoen op bij investeerders, een record voor de Nederlandse quantumsector. De provincie steunde het bedrijf al veel eerder, via project HAVIK en het ImpaQT-consortium, vroege steun voor wat nu uitgroeit tot een wereldspeler.
QORRELATIONS, een consortium van Quantamap, Orange Quantum Systems, TNO en VSL National Metrology Institute, ontving €1 miljoen subsidie via Kansen voor West III om een testproces te ontwikkelen dat fouten in quantumchips vroeg opspoort, met de ambitie om dat uit te laten groeien tot internationale standaard. FLARE ontving bijna €700.000 om het fieldlab van Qblox in Delft via de cloud toegankelijk te maken voor meer onderzoekers, in samenwerking met softwarepartner Classiq. En op 18 juni 2026 opende in de Rotterdamse haven het Quantum Communication Fieldlab Rotterdam: ‘s werelds eerste schaalbare quantumnetwerk voor communicatie die in theorie niet kan worden afgeluisterd, gebouwd op een eerder succesvolle proef van Eurofiber en Q*Bird.
Ook dit is geen toevalstreffer. Onderzoekers van QuTech verbonden Delft en Den Haag al via een quantumlink, 25 kilometer onder de grond. En de basis ligt nog verder terug: in 1911 ontdekte Heike Kamerlingh Onnes in Leiden supergeleiding, het natuurkundige verschijnsel dat aan de basis staat van een groot deel van de hedendaagse quantumtechnologie. Wat nu in Delft en Leiden gebeurt, is dus geen startup-hype, maar het vervolg op meer dan een eeuw natuurkundig pionierswerk. Niet gek dat Zuid-Holland op World Quantum Day 2026 bevestigd kreeg wat deze resultaten al lieten zien: het is een van de sterkste quantumregio’s van Europa.
De toekomst: wat quantum concreet kan betekenen
De toepassingen die nu in Zuid-Holland worden ontwikkeld, richten zich op een aantal duidelijke terreinen:
- Gezondheidszorg: quantumcomputers kunnen moleculen op atomair niveau nabootsen, wat het ontdekken van nieuwe medicijnen (bijvoorbeeld tegen kanker of Alzheimer) kan versnellen.
- Energie en klimaat: toepassingen voor betere batterijen, efficiëntere zonnepanelen en nieuwe manieren om groene energie op te slaan.
- Logistiek: quantumoptimalisatie kan helpen bij het plannen van duizenden scheepsbewegingen, trucks en containers, relevant voor een haven als Rotterdam.
- Veiligheid: quantumsensoren kunnen onderzeeërs detecteren, aardbevingen voorspellen of infrastructuur in kaart brengen. Quantumcommunicatie (QKD), zoals nu getest bij QCFR, maakt afluisteren direct zichtbaar en beschermt zo vitale sectoren zoals havens, banken, defensie en de politie.
Er zijn maar weinig plekken ter wereld waar fundamenteel onderzoek, jonge startups en gevestigde industrie zo dicht op elkaar zitten als in Delft en Leiden. Geen los subsidiepotje, maar een ecosysteem waarin de provincie al jaren meebeweegt en meebetaalt, niet als incidentele sponsor maar als vaste partner. Voor bedrijven betekent dat: geen jaren zoeken naar de juiste labpartner, financier of overheidscontact, maar meteen aanschuiven bij een community die dat al heeft opgebouwd.
Voor gemeenten en citymarketingorganisaties binnen de Zuid-Holland Alliantie is dit een verhaal dat direct standhoudt op het internationale toneel: een regio met meer dan een eeuw natuurkundige geschiedenis, een recordinvestering in het eigen jaar, en een overheid die investeert voor de lange termijn. Voor investeerders en buitenlandse bedrijven geldt simpel: de sector groeit hier sneller dan de ruimte kan bijbenen.
De vraag is dus niet of de toekomst van quantum in Zuid-Holland wordt gebouwd. Die wordt hier al gebouwd. De vraag is alleen: sta jij er straks bij, of moet je er later bij aansluiten?
Reacties